Prawo spadkowe w 2026 r., spadek, nieruchomość i podatki, czyli co warto wiedzieć o zmianach, które wchodzą od stycznia i marca!

Zmiany w obszarze spraw spadkowych w 2026 r. mają przede wszystkim charakter praktyczny: od 7 stycznia 2026 r. wprowadzono korzystniejsze i bardziej przewidywalne zasady rozliczania podatku od spadków i darowizn (w tym możliwość przywrócenia terminu do złożenia zgłoszenia SD‑Z2), natomiast od 17 marca 2026 r. uproszczono formalności dotyczące ujawniania praw do nieruchomości nabytych w drodze dziedziczenia w księgach wieczystych (wniosek wieczystoksięgowy można złożyć bezpośrednio u notariusza).

W 2026 r. ustawodawca skoncentrował się na dwóch obszarach generujących najwięcej ryzyk w praktyce: terminach i formalizmach podatkowych oraz sprawnym porządkowaniu stanu prawnego nieruchomości wchodzących w skład spadku.​

Dla osób fizycznych oznacza to m.in. zwiększenie ochrony przed utratą zwolnień podatkowych z przyczyn niezawinionych, a dla przedsiębiorców i firm rodzinnych - szybsze domykanie spraw majątkowych związanych ze nabyciem spadku, szczególnie, gdy masa spadkowa obejmuje nieruchomości - również w kontekście podatkowym i ograniczania „przestojów” w obrocie.

Od 7 stycznia 2026 r. obowiązują przepisy, które doprecyzowują moment powstania obowiązku podatkowego przy dziedziczeniu oraz porządkują terminy składania zeznań i zgłoszeń w podatku od spadków i darowizn.​

W szczególności obowiązek podatkowy przy dziedziczeniu wiązany jest z formalnym potwierdzeniem nabycia spadku (np. prawomocne postanowienie sądu, zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, europejskie poświadczenie spadkowe).

Zwolnienie dla najbliższej rodziny wymaga co do zasady zgłoszenia nabycia na formularzu SD‑Z2 w terminie 6 miesięcy, a uchybienie temu terminowi mogło dotąd skutkować utratą zwolnienia.​

Od 7 stycznia 2026 r. terminy na zgłoszenia związane ze zwolnieniami (w tym SD‑Z2) mogą zostać przywrócone na wniosek, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.​

Przepisy przewidują również zastosowanie tej instytucji w określonych sprawach „przejściowych” (gdy nabycie nastąpiło przed 7 stycznia 2026 r., ale 6‑miesięczny termin nie upłynął do tego dnia).

Od 17 marca 2026 r. spadkobierca oraz zapisobierca windykacyjny mogą złożyć wniosek wieczystoksięgowy bezpośrednio u notariusza, a notariusz przekazuje wniosek do sądu elektronicznie.​

Jest to znaczące ułatwienie, bo dziś typowy scenariusz wygląda tak: akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza, a potem osobny wniosek do sądu wieczystoksięgowego - co potrafi opóźniać sprzedaż nieruchomości, kredyt lub uporządkowanie majątku firmy.

Ułatwienie obejmuje m.in. nieruchomości, użytkowanie wieczyste oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, jeżeli dla prawa prowadzona jest księga wieczysta.

• Ustal tryb potwierdzenia nabycia spadku: sądowy (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku) albo notarialny (akt poświadczenia dziedziczenia, APD) - od wybranej ścieżki zależą terminy, moment „startu” obowiązków podatkowych oraz zestaw dokumentów potrzebnych do rozliczeń.​

• Przy dziedziczeniu w najbliższej rodzinie dopilnuj terminowego zgłoszenia nabycia na formularzu SD‑Z2 (warunek zwolnienia), a gdy termin został przekroczony - zweryfikuj, czy zachodzą przesłanki do złożenia wniosku o przywrócenie terminu (od 2026 r. przepisy przewidują taką możliwość w sytuacjach niezawinionych).

• Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość (lub użytkowanie wieczyste czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu z księgą wieczystą), zaplanuj niezwłoczne ujawnienie prawa w księdze wieczystej - od 17 marca 2026 r. wniosek wieczystoksięgowy można złożyć bezpośrednio u notariusza, co w praktyce przyspiesza dalsze czynności (np. sprzedaż, podział majątku, finansowanie).

W 2026 r. zmiany w sprawach spadkowych idą w kierunku większej przewidywalności podatkowej oraz sprawniejszego porządkowania stanu prawnego nieruchomości: od 7 stycznia łatwiej zabezpieczyć zwolnienia w podatku od spadków i darowizn (m.in. dzięki możliwości przywrócenia terminu SD‑Z2 i doprecyzowaniu zasad rozliczeń), a od 17 marca szybciej ujawnić dziedziczenie w księdze wieczystej poprzez złożenie wniosku bezpośrednio u notariusza.